در حال بارگزاری ...
  • خانه
  • چکیده مباحث اساسی و گزیده سوال های بسیار مهم ژئومورفولوژی
افزودن به لیست علاقه مندی ها
مقایسه

چکیده مباحث اساسی و گزیده سوال های بسیار مهم ژئومورفولوژی

شناسه محصول:
شناسه محصول:
فروشنده: انتشارات پردازش | اولین ناشر و مبتکر کتاب های کارشناسی ارشد و دکتری
دسترسی: در انبار
1,000,000 ریال تخفیف
تعداد
امتیاز محصول
نقد و بررسی اجمالی
بیشتر

چکیده مباحث اساسی و گزیده سوال های بسیار مهم جغرافیا(ژئومورفوتوژی) – مبانی و ایران گردآورندگان : گروه مولفین ناشر : پردازش چاپ اول : 1400 تیراژ : 100 حروفچینی : پردازش چاپ و صحافی : پردازش قیمت : 100000 تومان

  • نقد و بررسی
  • نظرات کاربران
  • پرسش و پاسخ
نقد و بررسی اجمالی
چکیده مباحث اساسی و گزیده سوال های بسیار مهم ژئومورفولوژی
نقد و بررسی
چکیده مباحث اساسی و گزیده سوال های بسیار مهم جغرافیا(ژئومورفوتوژی) – مبانی و ایران گردآورندگان : گروه مولفین ناشر : پردازش چاپ اول : 1400 تیراژ : 100 حروفچینی : پردازش چاپ و صحافی : پردازش قیمت : 100000 تومان
ادامه مطلب
نقد و بررسی تخصصی

بی نظیرترین مجموعه ژئومورفولوژی شامل چکیده مباحث و گزیده سوال های بسیار مهم آزمون های برگزار شده دانشگاه های کشور

بهترین منبع برای مرور سریع کلیه اطلاعات درسی دانشجویان مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا ی ژئومورفولوژی و داوطلبان آزمون های تحصیلات تکمیلی وبخصوص متقاضیان آزمون های استخدامی

فهرست مطالب

بخش اول (ژئومورفولوژی ساختمانی)...................................................................................... 7

فصل اول (کلیات و مفاهیم ژئومورفولوژی)...................................................................................................................... 7

فصل دوم (حرکات زمین ساخت)...................................................................................................................................... 11

فصل سوم (مجموعه های ساختمانی بزرگ کره ی زمین)............................................................................................. 13

فصل چهارم (اشکال اولیه ی ساختمانی)........................................................................................................................ 15

فصل پنجم (فرسایش کارستی)....................................................................................................................................... 20

فصل ششم (واحدهای بزرگ اشکال ساختمانی و مجاورت آنها)............................................................................... 22

فصل هفتم (ارتباط شبکه ی آب ها و ساختمان زمین شناسی).............................................................. 24

بخش دوم (ژئومورفولوژی دینامیک)...................................................................................... 27

فصل اول (تخریب و هوازدگی)........................................................................................................................................ 27

فصل دوم (عوامل مهم محل)........................................................................................................................................... 31

فصل سوم (اشکال مهم تراکمی آب های جاری)........................................................................................................... 34

فصل چهارم (نیمرخ تعادل طولی بستر)........................................................................................................................ 36

فصل پنجم (یخچال ها و اشکال ناهمواری آنها)........................................................................................................... 37

فصل ششم (فرسایش بادی و اشکال ناهمواری های بادی).......................................................................................... 41

فصل هفتم (فرسایش ساحلی و اشکال ناهمواری های سواحل)............................................................ 44

بخش سوم (ژئومورفولوژی اقلیمی)....................................................................................... 47

فصل اول (دخالت های اقلیمی)........................................................................................................................................ 47

فصل دوم (قلمروهای سرد عرض های بالا و اشکال ناهمواری آنها)........................................................................... 48

فصل سوم (قلمروهای کم آب، نمونه های متفاوت و اشکال ناهمواری آنها)................................................................... 50

فصل چهارم (قلمروهای گرم و مرطوب و اشکال ناهمواری آنها)............................................................................... 53

فصل پنجم (قلمروهای معتدله و اشکال ناهمواریهای آن)......................................................................................... 55

فصل ششم (طبقات پیکر اقلیمی)................................................................................................. 56

گزیده سوال های بسیار مهم و اساسی جغرافیا................................................................ 58

پاسخ نامه گزیده سوال های بسیار مهم و اساسی جغرافیا..................................................... 112

منابع....................................................................................................................................... 199

بخش اول: ژئومورفولوژی ساختمانی

کلیات و مفاهیم ژئومورفولوژی

ژئومورفولوژی یا پیکرشناسی زمین، ترکیبی از سه واژه ی یونانی «ژئو» به معنی زمین «مورف» به معنی شکل و «لوگوس» به معنی شناسایی تشکیل شده است. ژئومورفولوژی درباره ی مطالعه ی ناهمواری های زمین برروی خشکی ها و کف اقیانوس ها و دریاها صحبت می کند (محمودی، 1374، 15)؛ ولی عملا توجه عمده به شناسایی خشکی ها و عوارض آنها معطوف شده است و ناهمواری های کف اقیانوس ها و دریاها جز در بخش فلات قاره، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. دلیل این توجه شناخت موقعیت سواحل به منظور حمل ونقل و ارتباطات و بهره برداری از منابع نفت و گاز و همچنین استفاده از حقوق قوانین دریایی و نقش سیاسی- استراتژیک سواحل بوده است. به هرحال هدف اصلی ژئومورفولوژی مطالعه ی اجزای اصلی تشکیل دهنده ی ناهمواری هاست که در این راه ارتباط نزدیکی با علوم زمین شناسی، خاک شناسی، اقلیم شناسی، زیست شناسی و ... دارد (محمودی، 1374، 15).

ناهمواری ها از پیوستگی سطوح کم وبیش وسیعی تشکیل شده اند که در اصطلاح «دامنه» نامیده می شوند. ویژگی اصلی دامنه، شیب آنست که از تقریبا هیچ (صفر) در حالت افقی تا بیش از 90 درجه در حالت مقعر، تغییر می کند. به طور کلی روش اصولی توصیف علمی ناهمواری ها عبارت است از: شناسایی اجزای متفاوت عوارض زمین و چگونگی روابط بین آنها و طبقه بندی عوارض به صورت سیستماتیک. اما در راه شناسایی ناهمواری ها با پیچیدگی هایی سروکار داریم که از تأثیرات متقابل و مداوم عناصر تشکیل دهنده ی فضای جغرافیایی یعنی لیتوسفر، هیدروسفر و اتمسفر ناشی می شود (محمودی، 1374، 16 و 17). در این راه قبل از هر چیز لازم است ویژگی های ساختمان زمین شناسی و ساختمان زمین ساخت شناخته شود.

1-1 پیکرشناسی ساختمانی

چنانچه ناهمواری های زمین را در رابطه با ساختمان زمین شناسی مطالعه کنیم و اشکال ساختمانی را طبقه بندی و تعریف نماییم با پیکرشناسی ساختمانی سروکار داریم. به عبارت دیگر، اصول پیکرشناسی ساختمان زمین به کمک طبیعت سنگ ها یعنی ساختمان سنگ شناسی و نظم و ترتیب آنها یعنی ساختمان زمین ساخت مورد مطالعه قرار می گیرد (محمودی، 1374 ، 18). در ارتباط با ساختمان سنگ شناسی، مقاوم ترین سنگ ها اسکلت اصلی ناهمواری ها را به وجود می آورند و سست ترین آنها در ایجاد حفره ها و چاله ها مشارکت دارند ولی گاهی اوقات پیشینه های تاریخ اقلیمی این روال را بر هم می زند.

2-1 ساختمان زمین شناسی

شناسایی ساختمان زمین شناسی هم برپایه ی سنگ شناسی و هم براساس زمین ساخت استوار است. سنگ شناسی دربردارنده ی سنگ ها و پیدایش آنها می باشد و زمین ساخت نظم و ترتیب سنگ ها را بعد از تشکیل مشخص می کند (محمودی، 1374، 18).

3-1 داده های سنگ شناسی

کانی های تشکیل دهنده ی زمین را سنگ می نامند. کانی ها، غالبا جامدند، اما گاه به حالات مایع (نفت) و گازی (هیدروکربورهای سبک) نیز برمی خوریم. از نظر مورفولوژی فقط کانی های جامد مورد توجه هستند. سنگ ها براساس منشأ پیدایش به سه دسته بزرگ تقسیم می شوند:

1- سنگ های آذرین یا درونی. سنگ های دگرگونی. سنگ های رسوبی (محمودی، 1374، 18).

زمین شناسان سنگ ها را به گونه ای دیگر و به سنگ های خروجی، بلورلایه و رسوبی تقسیم می کنند. اما ژئومورفولوگ ها سنگ های خروجی را به گونه ای دیگر نگریسته اند. سنگ های خروجی به دلیل تفاوت های بارز در شرایط تشکیل و نقش متفاوت آنها در شکلزایی دارای اشکال توپوگرافیکی متفاوتی می باشند. دکتر خیام به عنوان برآیند این دسته بندی ها، از یک تقسیم بندی ژئومورفولوژیک از سنگ ها صحبت کرده است و سنگ ها را به سه دسته ی «سنگ های رسوبی، سنگ های متبلور و سنگ های آتشفشانی تقسیم بندی کرده است (خیام، 1382، 96)

1-3-1 سنگ های آذرین و درونی

این سنگ ها از لخت شدن مواد مذاب حاصل می شوند. بنابراین گاهی به عنوان سنگ های درونی شناخته می شوند. چنانچه این سنگ ها از طریق منافذ یا شکاف هایی در سطح زمین ظاهر شوند، به عنوان سنگ های آتشفشانی شناخته می شوند. چنانچه گدازه ها بعد از ورود به پوسته ی جامد نتوانند به خارج راه یابند، آنها را سنگ های آذرین درونی یا نفوذی می گویند. هر دو نوع اخیر را سنگ های ماگمایی هم می گویند. محل انجماد این سنگ ها در هر عمقی دارای ویژگی های مخصوص به خود می باشند که اصطلاحا آن را «شکل ژیزمان» آن سنگ می گویند (محمودی، 1374، 20).

ویژگی های سنگ نگاری سنگهای آذرین یا درونی

منظره ی عمومی سنگ های آذرین به صورت یک مجموعه ی بلورین است. سنگ های آذرین از نظر ترکیب شیمیایی و کانی شناسی و بافت (اندازه ی دانه ها) و ساختمان (نظم و ترتیب کانی ها) با یکدیگر تفاوت دارند. ترکیب شیمیایی پیچیده دارند اما کانی سیلیس در آنها سهم فراوان تر دارد. از نظر مورفولوگ ها نیز به دلیل مقاومت نسبی سیلیس در برابر عوامل فرسایش، این مسأله اهمیت فراوانی دارد. میزان سیلیس در سنگ های اسیدی از 65 درصد بیشتر است که به صورت کوارتز ظاهر می شود (دیوریت و گرانیت) اما در سنگ های بازی اندازه ی سیلیس تا 52 درصد کاهش می یابد و شامل سیلیکات ها می باشد (گابرو و بازالت).

اندازه و شکل بافت سنگها در رابطه با نحوه ی تشکیل کانی ها می باشد و مستقیماً به شرایط تبلور ماگما بستگی دارد. اگر ماگما به آرامی سرد شود، بلورها کاملا گسترش می یابند و سنگ ها بافت دانه ای می یابند. اگر گدازه خیلی سریع سرد شود، بلورها کامل نمی شوند و سنگ ها بافت ذره بینی و خمیری بی شکل می یابند و اگر گدازه ها به طور ناگهانی سرد شوند، بلور تشکیل نمی شود و بافت شیشه ای خواهد بود (محمودی، 1374، 19 و 20)

شکل ژیزمان

عمق انجماد ماگما نسبت به سطح زمین ویژگی شکل ژیزمان سنگ های آذرین را مشخص می کند. توده های سخت شده بر اثر فرسایش یا تکتونیک در سطح زمین ظاهر می شوند و گرانیت ها را به وجود می آورند. ریشه ی آنها در توده های درونی ماگما و سطح آنها در اعماق 600 تا 6000 متری است. بازوهای منشعب شده از این توده ها چنانچه در امتداد افقی قرار گرفته باشند «لاکولیت» نامیده می شوند. اگر این بازوها در امتداد سطح طبقات رسوبی نفوذ کرده باشند و نظم و ترتیب آنها را برهم نزده باشند «سیل» و اگر بازوها سطح طبقات رسوبی را قطع کرده باشند، «دایک» نامیده می شود.[1] «نک» نیز از پرشدن دودکش های آتشفشانی به وجود می آیند (محمودی، 1374، 20 و 21).

2-3-1 سنگ های رسوبی

این سنگ ها حاصل تراکم مواد مختلف در کف دریاها و سطح زمین های پست خشکی هاست. این مواد به دنبال تغییرات پیچیده ای که «سنگ زایی یا دیاژنز» خوانده می شود، در نهایت تبدیل به سنگ های بیرونی یا رسوبی می شوند (محمودی، 1374، 25).

ویژگی های سنگ نگاری سنگ های رسوبی

سنگهای رسوبی در درجه ی اول به وسیله ی طبیعت و نوع کانی های تشکیل دهنده ی آنها شناسایی می شوند. گروهی منشأ آتشفشانی دارند و مستقیماً از ماگما به وجود می آیند (توف و سینریت)، گروهی نیز حاصل عمل فرسایشی اند (ماسه و رس) و گروهی نیز منشأ زیستی دارند (پوسته ی سیلتی رادیولرها، پوسته ی آلگهای ذره بینی، دیاتومه ها، کالیست و آراگونیت بی مهرگان).[2] تمام کانی های ثانوی نیر جز این سنگ ها محسوب می شوند. برخی سنگ ها نیز از رسوبات آلی منشأ می گیرند، مثل صخره های مرجانی.

ترکیب کانی شناسی سنگ های رسوبی بسیار متغیر است. هر چند که به طور استثنا ممکن است از یک نوع کانی تشکیل شده باشند و یا متبلور باشند. در غیر این صورت فراوانی یک کانی نام سنگ را مشخص می کند. علاوه بر مواد مختلف، ویژگی بافت و ساختمان کانی ها، تنوع سنگ های رسوبی را افزایش می دهد.

مجموع سنگ های رسوبی فقط 5 درصد از سنگ های شناخته شده ی کره ی زمین را شامل می شوند، اما به صورت پوسته ی نازکی حدود 75 درصد سطح خشکی ها را می پوشانند. این پوشش نازک منبعی بسیار غنی از اطلاعات گذشته ی زمین است. زیرا آثار تسلسل و توالی تمام تحولات گذشته ی زمین در آن نهفته است. برای تشخیص و طبقه بندی بزرگ سنگ ها غالبا از «ترکیب شیمیایی آنها» استفاده می شود. در مجموع سنگ های سیلیسی 5 تا 10 درصد، سیلیکات های آلومینیوم 80 درصد و سنگ های کربناته 5 تا 10 درصد که روی هم 99-98 درصد سنگ های رسوبی را تشکیل می دهند (محمودی، 1374، 26).

چینه بندی

سنگ های رسوبی در پایان یک مرحله تراکم به صورت یک چینه ظاهر می شوند. ضخامت چینه ها از 2 میلی متر تا چند متر متغیر است. ویژگی سنگ شناسی آنها از طریق «منشأ مواد»، «شرایط رسوب گذاری» و «عمل سنگ زایی» مشخص می شود. در یک محیط آرام «چینه بندی افقی» ایجاد می شود. اما اگر تراکم برسطح شیب داری انجام شود، «رسوب گذاری مایل» خواهد بود (دامنه ها و دلتاها). چنانچه رسوب گذاری تحت تأثیر تغییرات نیرو و جهت قرار گیرد «رسوب گذاری متقاطع» می گردد[3] (آبرفت ها، ماسه های بادی و رسوبات دلتایی).[4] اگر رسوب گذاری بی وقفه انجام شود «چینه بندی موافق یا هم شیب» است ولی در صورت بروز وقفه «نبود رسوبی» صورت می گیرد. نشانه ی اغلب نبودهای رسوبی، دخالت فرسایش یا دگرشیبی است[5] (محمودی، 1374، 26 و 27).

3-3-1 سنگ های دگرگونی

سنگ های دگرگونی براثر دخالت عوامل درونی مانند حرارت، فشار و حضور ماگما، از تغییر حالت سنگ های آذرین یا رسوبی به وجود می آیند. تحت تأثیر نحوه ی دخالت و میزان تأثیر این عوامل ویژگی و پراکندگی این سنگ ها تغییر می کند (محمودی، 1374، 28).

در کتاب دکتر خیام سنگ های دگرگونی تحت عنوان سنگ های بلورلایه به عنوان زیر مجموعه ای از سنگ های متبلور تشریح شده اند. در این دیدگاه سنگ های بلورلایه (دگرگونی) و سنگهای خروجی پلوتونیک به دلیل ویژگی های مشترک آنها در تظاهرات ژئومورفولوژیکی در گروه سنگ های متبلور بررسی شده اند. سنگ های بلورلایه سنگ هایی هستند که تحت تأثیر متامورفیسم دگرگونی شده اند. ماده ی اولیه ی آنها چنانکه گفته شد آذرین یا رسوبی است.

ویژگی های سنگ نگاری سنگ های دگرگونی

این ویژگی ها هم خصوصیات مواد اولیه و هم میزان تغییر حالت آنها را روشن می نماید. مشخص ترین تغییر حالت در «ساختمان و بافت سنگ ها» مشاهده می شود. این تغییرات با تورق، فلس شدگی، تبلور و تبلور مجدد و ... همراه است. تغییرات ترکیب شیمیایی در درجه ی دوم اهمیت قرار دارد (محمودی، 1374، 28). دگرگونی بر سه نوع می باشد:

الف- دگرگونی مجاورتی: این نوع دگرگونی هنگام بالا آمدن ماگما در سنگ های اطراف به صورت هاله ی دگرگونی صورت می گیرد. وسعت دامنه ی این گونه دگرگونی ها بسیار کم بوده و عموما بیش از چندین صدمتر نیست.

ب- دگرگونی حرکتی: این نوع دگرگونی در مناطق تکتونیکی از جمله در طول گسل ها پدید می آید. سنگ هایی که براثر این نوع دگرگونی تغییر می یابند «میلونیت» نامیده می شوند.

ج- دگرگونی ناحیه ای: این دگرگونی در اعماق زیاد براثر حرارت داخلی زمین صورت می گیرد و وسعت دگرگونی آن بسیار بزرگ تر از دو نوع مجاورتی و حرکتی است[6] (خیام، 1382، 136 و 137).

انواع سنگ های متبلور (دگرگونی (بلور لایه) و پلوتونیک) در پوسته ی زمین

الف- میگماتیت ها: یعنی سنگ هایی که از آمیخته شدن سنگ اصلی با مواد گرانیت آناتکسی حاصل شده اند. بدین معنی که مواد خارجی به سنگ افزوده شده و کانی های جدید درآن پدیدار می گردد. میگماتیت ها از دو منطقه تشکیل شده اند. اول، منطقه ی تحتانی که خیلی نزدیک به طبقه ی گرانیتی است و «آناتکسیت» نام دارد. این طبقه دارای بافت درهم و برهم است. دوم، منطقه ی فوقانی که دارای وضع مخصوصی بوده و متورق و لایه لایه است و به آن «آمبرشیت» گویند.

ب- آکتینیت ها: آکتینیت ها خیلی دورتر از گرانیت آناتکسی قرار می گیرد و از مواد درونی زمین چندان مستغنی نیست ولی به علت فشار متبلور شده است؛ البته بدون آنکه ترکیب شیمیایی آن تغییر نماید[7] (خیام، 1382، 138 و 139).

4-1 چند تعریف

1-کانی: بخشی از ماده ی سخت که دارای ترکیب معین و ثابت باشد. یک کانی ممکن است انواع مختلف داشته باشد.

2- سنگ: بخشی از پوسته ی جامد زمین که هرچه باشد، سنگ می نامند. بخشی که همگنی نسبی را نشان می دهد، سنگ حاوی کانی های زیاد است که به صورت متیلور یا بی شکل کنار هم قرار گرفته اند.

3- دیاکلاز: سنگ ها بر حسب بندها و مفاصلشان از هم بریده بریده دیده می شوند که این بریدگی ها را دیاکلاز می نامند (درز و شکاف) دیاکلاز را نباید با شکست های تکتونیکی اشتباه گرفت.

4- خاک: از تخریب بخش سطحی سنگ ها خاک به وجود می آید. خاک های معمولی یا عادی بین 30 سانتی متر تا 150 سانتی متر متغیر می باشند.

5- برش: منظور از برش (زمین شناسی) مقطعی است که توالی سنگ ها در آن ظاهر شود، یا به اصطلاح برش موجب عیان شدن طبقات زمین شناسی می گردد.

6- نیمرخ: مقطعی است که نمایان گر طبقات خاک می باشد. نیمرخ در حقیقت نشان دهنده ی افق های زیاد خاک می باشد.

نکات فصل اول

1- منظره ی عمومی سنگ های آذرین به صورت یک مجموعه بلورین است.

2- عمق انجماد ماگما نسبت به سطح زمین، ویژگی شکل ژیزمان سنگ های آذرین را مشخص می کند.

3- سنگ های رسوبی در پایان یک مرحله ی تراکم به صورت یک چینه ظاهر می شوند.

4- در سنگ های دگرگونی، مشخص ترین تغییر حالت در ساختمان و بافت سنگ ها اتفاق می افتد.

حرکات زمین ساخت

حرکات زمین ساخت مهم ترین عامل تغییر شکل ناهمواری ها می باشند. ویژگی های ساختمان به وجود آمده از این تغییرات ارتباط نزدیکی با «میزان نیرو و آهنگ تغییر شکل و وسعت فضای مورد عمل» دارد. گاهی این حرکات شدید و نسبتاً سریع و ناحیه ای می باشند که آنها را «تکتوژنز» می نامند و گاهی ملایم و آرام و در فضای بسیار وسیعی عمل می کنند که به «اپیروژنز» موسومند و گاهی نیز باعث چین خوردگی و خمیدگی محلی می شوند که از آنها با عنوان «اروژنز» یاد می شود (محمودی، 1374، 32).

1-2 چین ها

چین، تغییر قوسی شکلی است که تحت تأثیر نیروی فشاری در لایه ی رسوبی به وجود می آید. هرچین در برش عرضی نمایشگر لولاهای طاقدیسی و ناودیسی است. لولای چین در امتداد طولی، خطی است که از محل آن شیب طبقات چین خورده تغییر جهت می دهند. طول موج چین، فاصله ی افقی بین دو لولای متوالی است.[8] سطح بین دو لولا، پهلوی چین نامیده می شود. میزان انحنای پهلوها به تغییرات شیب طبقات بستگی دارد. از برخورد خط مماس بر سطح طبقه و سطح افق، شیب طبقه مشخص می شود. صفحه ای که در امتداد طولی چین را به دو قسمت تقریبا مساوی تقسیم می کند «صفحه ی محوری» نامیده می شود و از برخورد صفحه ی محوری و سطح طبقه «محور چین» به وجود می آید. محور چین امتداد طولی چین را نشان می دهد. در چین های راست و متقارن خط محور و لولای چین برهم منطبق هستند. محور ممکن است راست یا دارای انحنا باشد. «کاهش مداوم ارتفاع نسبی به صورت فرود ادامه ی طاقدیس یا فرود محوری» ناپدید شدن چین را به دنبال دارد و برعکس «ارتفاع یافتن حاشیه ی ناودیس» سبب بسته شدن ناودیس می شود (محمودی، 1374، 32 و 33).

از اشکالی که باید تفاوت آن با چین روشن گردد رویهم رفتگی ها و سفره های روراندگی می باشند. رویهم رفتگی یک نوع چین است که توسط فشارهای تکتونیکی بریده شده و حالت در هم پیدا کرده است. اگر رویهم رفتگی در مقیاس وسیع اتفاق بیفتد، آن را سفره ی رورانده می نامند.

شکل 2 : تشریح قسمت های مختلف یک چین.

فرو افتادگی محور: Ab؛ لولای ناودیس: CD ؛ لولای تاقدیس: AB

بلندشدگی محور:EX

علاوه بر چین متقارن در ارتباط با شیب پهلوها، چین ممکن است مایل یا افکنده باشد. اگر شیب طبقه یکی از پهلوها از حالت قایم خارج شود، چین برگشته نام دارد. اگر پهلوی عادی و برگشته موازی باشند، چین هم شیب است و اگر صفحه ی محوری به حالت افقی نزدیک باشد، چین خوابیده می باشد. غیر از این نمونه های ساده، نمونه های پیچیده ی چین ها مثل گسلی، روی هم قرارگیری، دیاپیری، آنتی کلینوریوم و سن کلینوریوم بر اثر تحمل متفاوت چین ها در برابر فشارهای زمین ایجاد می شود (محمودی، 1374 ، 34).

2-2 گسل ها و خمیدگی ها

شکستگی و جابجایی قطعات سنگی «گسلش» نامیده می شود. این پدیده در هر سنگی رخ می دهد. گسل ها انواع متفاوتی دارند. چنانچه محل شکستگی صاف و سطح مشخصی به وجود آورد که آینه ی گسل خوانده می شود.

قسمت فروافتاده را قطعه ی فرورو و قسمت بالا آمده را قطعه ی فرارو می نامند. آن قسمت از سطح گسل که بالای خط گسل قرار دارد را «نگاه گسل» می گویند. میزان جابه جایی قطعات را نسبت به هم «جهش گسل» می گویند (محمودی، 1374، 36).

در رابطه با شیب سطح گسل و شیب طبقه، گسل ها به انواعی تقسیم می شوند:

اگر شیب گسل عمودی باشد و یا شیب آن به سمت قطعه ی فرورو باشد «گسل عادی» است. اگر شیب آن به سمت قطعه ی فرارو باشد «گسل معکوس» است. زمانی که شیب سطح گسل و شیب طبقات رسوبی در یک جهت باشند «گسل موافق» خواهد بود ولی اگر شیب آنها عکس همدیگر باشند «گسل مخالف» خوانده می شود. در مجموع از ترکیب این حالات شش نوع گسل به وجود می آید: عادی، معکوس، موافق عادی، مخالف عادی، موافق معکوس و مخالف معکوس. گسل های موازی زمانی به وجود می آیند که قطعات شکسته شده نسبت به هم بالا یا پایین افتاده باشند و تشکیل هورست و گرابن بدهند. در این ارتباط اگر نگاه گسل ها ثابت و دریک جهت مشخص باشند، تشکیل عوارض نردبانی یا پله ای می دهند و زمانی که شبکه ی گسل ها متقاطع هستند «میدان گسلی» خوانده می شود (محمودی، 1374، 35-38).

در سنگ هایی که حد پلاستیکی آنها کم است چنانکه نیروهای تکتونیکی برآن اثر نماید، یک نوع گسیختگی حاصل می شود که به آن «شکستگی تکتونیکی» گویند. این پدیده را در تمام سنگ ها حتی سنگهای رسوبی می توان مشاهده کرد. باید دانست که بین شکستگی های تکتونیکی و دیاکلاز (درز) و همچنین شکستگی های سطحی که بر اثر اختلاف درجه ی حرارت یا یخبندان ظاهر می شوند، فرق است. ضمن آنکه نیروهای تکتونیکی در بعضی از موارد به شکستگی نمی انجامد، بلکه این نیروها موجب خم شدگی طبقات در ناحیه ی متعارض می شود که «فلکسور یا تاشدگی» گفته می شود (خیام، 1382، 197 و 198).

یکی از ساختمان های متداول که نتیجه ی حرکات زمین ساختی از نوع خشکی زایی یا قاره زایی می باشد، ساختمان های تک شیب یا افقی هستند. این ساختمان ها شیب بسیار ملایم دارند یا اصلا افقی هستند. چنانچه این اشکال شیب منفی یا مثبت داشته باشند به ترتیب منجر به پدیدآمدن برجستگی های وسیع و چاله های دارای فرونشینی می شوند.

نکات فصل دوم

1- چنانچه حرکات زمین ساخت، شدید و نسبتا سریع و ناحیه ای باشند تکتوژنز می گویند. اما اگر حرکات ملایم و آرام و در فضای نسبتا وسیعی صورت گیرد اپیروژنز گویند. چین ها، گسل ها و خمیدگی های محلی به عوارض زمین ساختی دیگری تعلق دارند که اروژنز خوانده شده اند.

2- نازک شدن و کشیدگی طبقات می تواند منجر به قطع پهلوی برگشته شود که در این صورت چین گسلی یا روی هم قرارگیری گفته شده است.

3- ساختمان های افقی و یک شیبی به دنبال حرکات خشکی زایی و یا قاره زایی به وجود می آیند.




محصولات مشابه خریداری شده

افزودن پرسش جدید
با انتخاب دکمه "ثبت پرسش" موافقت خود را با قوانین انتشار محتوا در اعلام می‌کنم.
اطلاع به من در زمان : موجود شدن
0 سبد
بیشتر
دسته ها
جستجو
پروفایل
تماس
دسته بندی ها
محصولات
بسته آموزشی دکتری